Moordenaars

In Takaka, een plaatsje op de noordpunt van het Zuidereiland staat het Golden Bay museum.  Het topstuk van het kleine museum is een diorama met de gebeurtenissen op een decemberdag in 1642. Het toont het moment van het  allereerste contact tussen Europeanen en Maori's: de oorspronkelijke bewoners van Nieuw Zeeland. Een belangrijke episode in de geschiedenis van het land. In de laden onder het diorama liggen gedetailleerde topografische kaarten met de exacte plek van die eerste ontmoeting. Heel precies uitgeplozen, waardoor het vandaag de dag nog gemakkelijk terug te vinden is.

Half december 1642 voer Abel Tasman met zijn twee schepen de Heemskerck en de Zeehaen langs de kust van Nieuw Zeeland. Aan de noordzijde van het Zuidereiland speurden ze naar een baai waar ze aan land konden gaan voor vers water en hout om reparaties uit te voeren. Aan boord van een catamaran van de firma Wilson probeer ik me voor te stellen wat de ploeg van Tasman destijds zag. We varen langs de kust van het Abel Tasman National Park, niet heel ver van de baai waar Abel destijds aanlegde. Onze boot stopt kort bij een strand om passagiers van boord te laten. De motor valt stil, we deinen op de onrustige zee. Voor me zie ik hoge rotsen, volledig bedekt met dichtbegroeid bos. De blauwe zee en de ruige branding op het mooie witte strand maken het decor compleet.

Voor een idyllisch verhaal? Nou nee. De schepen van Tasman gingen voor anker. Vanaf het strand vertrokken twee waka's, een soort kano's, hun richting op. Bemand met inheemse bewoners, Maori's. Sterke mannen, hun haar zit op een knot als Japanners, schreef Tasman. Uit de bootjes klonk hol, hard geroep. De Hollanders begrepen er geen fluit van, maar riepen de Maori's toe vanaf de schepen. Dat ging zo een tijdje over en weer. De Maori's bliezen op een soort trompet, wat vanaf de schepen met een paar melodietjes werd beantwoord. Tasman besloot dat ze de volgende dag zouden proberen de kust zo dicht mogelijk te naderen, aangezien de inheemsen blijkbaar vriendschappelijke bedoelingen hadden. 

Dat deze baai Golden Bay is gaan heten vind ik terecht. Het is een mooie plek. Ik sta op Tata beach, het strand aan de baai  vanwaar die volgende ochtend vroeg het verhaal een ontknoping kreeg. Maori's vertrokken in hun waka's opnieuw naar de schepen. Weer sloegen ze onbegrijpelijke taal uit. Tasman liet een kleine boot met bemanning te water om op verkenning te gaan. Plotseling roeiden de inheemsen furieus op hen af. Ze ramden het bootje van de Hollanders. Met knotsen en roeispanen stootten en hakten ze op de zeelieden in. Gevolg: vier doden. Twee anderen konden hun leven redden door snel terug naar de schepen te zwemmen. Aan boord werd met musketten en kanonnen het vuur op de Maori's geopend. Die gingen er prompt vandoor. 

Tasman was zeer verbolgen. In zijn journaal veroordeelde hij de gebeurtenis hard. Een verachtelijke misdaad, schreef hij. En de inheemsen, waar hij voorheen heel neutraal over schreef, waren nu vervloekte schurken en moordenaars geworden. Bijna 400 jaar later een heel herkenbare reactie. Abel was er klaar mee. Dit waren overduidelijk vijanden. We vertrekken. Het anker werd gelicht en ze begonnen weg te zeilen. Vanaf het strand kwam een vloot waka's naar hen toe geroeid. De voorste met een witte vlag. Toch goede bedoelingen? Voor Tasman was dit geen vraag meer. Hij wachtte tot de eerste waka binnen schootsafstand was en liet zijn kanonnen bulderen. Einde verhaal. Over een naam voor deze baai hoefde hij niet lang na te denken: Moordenaarsbaai. Toch bleef Abel Tasman niet lang negatief over het nieuw ontdekte gebied. Een prima land, schreef hij een dag later in zijn journaal. Blijkbaar kon hij voorbij dit incident oordelen. Jammer dat we de Maori versie van de gebeurtenis niet kennen. Dat verhaal is in de mondelinge overlevering verloren gegaan. 

Isaac Gilsemans, het bemanningslid dat bekend is van de nauwgezette tekeningen van de nieuw ontdekte kusten,  heeft het incident scherp geobserveerd. Zijn situatieschets van de plaats delict is een beroemde prent in Nieuw Zeeland. Op de rots boven Tata Beach heb je een mooi uitzicht op Golden Bay. Je kunt zien hoe idyllisch de baai op de schets van Gilsemans er anno nu uitziet. In 1970 is op de rots een monument neergezet ter herdenking van die eerste ontmoeting.  Geschonken door onze Juliana, beschermvrouwe van het Abel Tasman National Park. In 1992 heeft Beatrix de ceremonie nog eens overgedaan. Nieuw Zeelanders zijn zich bewuster geworden van het feit dat hun Europese geschiedenis niet begint bij James Cook. 

Matthew Wright gaat in zijn boek 'History of New Zealand' in op het incident in de Moordenaarsbaai. Tasman verscheen met zijn schepen onaangekondigd in het leefgebied van een Maori stam. Waar Tasman vrolijk op liet terug trompetteren was een uitdagende oproep van de Maori's tot een krachtmeting. Wil je vechten? Zonder het te beseffen liet Tasman die vraag met ja beantwoorden. Miscommunicatie. Het lijkt erop dat de Maori's dat inzagen toen ze alsnog met een witte vlag kwamen aanroeien. Te laat dus. 

Gedoe tussen Maori's en Europeanen zou er vanaf dat moment blijven. Cook had problemen, de eerste kolonisten hadden problemen, er werden oorlogen gevoerd.  Nu is dat allemaal voorbij. Er is in de loop van de tijd in Nieuw Zeeland een verstandhouding tussen beide groepen ontstaan. De Maori's gingen inzien dat kannibalisme niet goed rijmde met de normen van de Britten. En die gingen in de Maori's meer zien dan een groep wilden. Allemaal nadat de groepen elkaar langer kenden en beter leerden begrijpen. Er kwamen afspraken over zegggenschap in het land.  Anders dan in Australië zijn hier uitingen van de inheemse Maori cultuur alom aanwezig. Iconisch is het rugby team van Nieuw Zeeland dat bij de start van een wedstrijd samen de Haka doet, een Maori strijdkreet. 

Ik begin net aan deze blog als het nieuws over aanslagen in Brussel binnenkomt. Moord. Zoals eerder voel ik de boosheid over de onredelijkheid van deze daad. En even later opnieuw de behoefte om het te begrijpen. Aan kranten en boeken vol analyses ontbreekt het niet. Het heeft weinig zin een vergelijking te maken tussen de aanslagen in Brussel en de aanslag in de Moordenaarsbaai. Er zijn zo veel verschillen. Maar zou het kunnen? Een verstandhouding? Het is moeilijk voor te stellen. Dat zal Tasman in 1642 ook gedacht hebben.