Zigzaggend over de Tyne

Een stad ligt vaak aan een rivier. En om die rivier over te steken bouw je een brug. Als de stad groter wordt bouw je er iets verderop nog één. Lig je aan twee rivieren dan heb je extra stuks nodig. Maak je kanalen en insteekhavens omdat je echt een grote stad aan het worden bent, moeten die ook overspannen worden met bruggen.

Het Guiness Book of Records vermeld de stad met de meeste bruggen ter wereld: Hamburg. Die heeft er maar liefst 2400. Meer dan Amsterdam, Londen en Venetië samen, wordt fijntjes in het boek vermeld. Het is alweer een tijd geleden dat ik in de Duitse havenstad was, maar onder  de foto´s die ik heb gemaakt zitten er heel wat met een brug erop. Gewoon zomaar, zonder dat ik er naar op zoek was. Om een bruggen-record te vinden kun je ook elders terecht dan in Hamburg.  Zo vindt je de langste en de hoogste brug ter wereld beide in China en de oudste in Griekenland.

Ik ben in het Noord Engelse Newcastle. Een stad die bekend staat om zijn bruggen over de rivier de Tyne. In het centrum vindt je er vier op een rij die stuk voor stuk recordhouder zijn.  Newcastle, centrum van steenkolenwinning ten tijde van de industriële revolutie had bruggen nodig om de steenkool uit de mijnen richting de haven te transporteren. En de ene brug was nog niet af of er was behoefte aan een grotere. Nog los van het groeiende personenverkeer.

Frijlink beschrijft in zijn aardrijkskundeboek uit 1858 Newcastle met zijn ‘onuitputtelijke steenkolenmijnen die aan 7000 menschen arbeid verschaffen’.

Tom Stephenson start zijn hoofdstuk over de provincie Northumberland uit het boek Lovely Britain in de jaren dertig met een passage over Newcastle. ‘Newcastle may not offer an alluring introduction to the county, but even in this begrimed city their is at least a dominant note of the north country. Nothing soft and pretty; but a hard insistent reminder that man must work to live. The grey murky wathers of the Tyne as seen from the high level bridge speak not of its birth among the high and lonely hills’.

Maar vandaag de dag geven  juist de bruggen over de Tyne de stad Newcastle een iconisch beeld aan de rivier waar ze aan ligt. Ga er maar eens in de avond kijken. Het mooi aangelichte ensemble van overspanningen is een indrukwekkend monument.

Ik wandel over de High Level Bridge. Een indrukwekkend voorbeeld van bouwkunst uit de industriële revolutie. Het was in 1849 een van de eerste bruggen ter wereld voor zowel auto´s als treinen. Ontworpen door Robert Stephenson, de man van de eerste trein ter wereld. Op dit robuuste ding, waar destijds ruim 5000 ton staal voor nodig was hangt bij de toegang nu een bordje met het bijna paradoxale opschrift: weak bridge. 

Te zwak om zwaar verkeer te ondersteunen op haar weg naar de overkant. Maar als voetganger of fietser ben je welkom via de speciaal voor hen geconstrueerde passages aan de zijkant van de brug. Als beloning krijg je onderweg een vanwege de hoogte van de brug prachtig uitzicht over de omgeving: de rivier diep beneden je en de andere bruggen even verderop. Het bruggenhoofd heeft een klein overdekt platform dat voldoende ruimte en beschutting biedt om er je tentje op te zetten. Niet meteen voor je lol: het is het thuis van enkele daklozen.

Ik kijk naar beneden op de meest elegante van de serie bruggen in het centrum van Newcastle: de rode Swing Bridge. Die is ook al op leeftijd. In 1876, toen de overspanning klaar was, was het de langste draaibrug ter wereld. En hij swingt nog steeds een paar keer per week open. Ooit aangedreven door stoomkracht, nu geheel eigentijds elektrisch. Door de cabine boven op de brug oogt het geheel als een veerboot. Mooi te weten dat op deze plek de eerste brug ooit lag die Newcastle verbond met de overkant. Gebouwd in de Romeinse tijd met de mooie naam Pont Aelius, om het Newcastle fort aan het einde van Hadrains Wall te verbinden met de overkant van de rivier.

De meest opvallende figuur tussen de bruggen is de Tyne bridge. Een verplicht nummer op elke ansichtkaart van de stad. Geopend in 1928 was het de langste boogbrug ter wereld. Weer een recordhouder dus. En, ik ken deze jongen ergens van. Het kwartje valt als ik erover lees: sprekend de Sydney Harbour Bridge, die weliswaar stukken groter is, maar verder identiek aan de brug hier. Het verhaal gaat dat het exemplaar uit  Australië is nagebouwd naar voorbeeld van het Engelse, maar dat is niet helemaal waar. De bouw aan de Sydney Harbour Brigde begin in 1923, twee jaar voor die in Newcastle. Door de enorme omvang van het ding duurde de bouw veel langer dan Engelse project en was daardoor later klaar. Maar het is waar dat de kleinere variant in Newcastle een soort van prototype was voor Sydney. Getekend door dezelfde ontwerper en gebouwd dezelfde aannemer.  Het ontwerpbureau Mott Hay and Anderson evolueerde later tot de bedenker van grote infrastructurele projecten als de kanaaltunnel.

Prachtig om de imposante Tyne Bridge bij avond te zien in subtiel lila neon licht, met op de achtergrond alweer een iconische brug: de Millennium Bridge. Zoals te verwachten vanwege haar naam opgeleverd in 2001, rond de millenniumwisseling. Laten we ook deze brug opspelden met een record: het was de eerste kantelbrug voor voetgangers en fietsers ter wereld. En de eer voor de bouw ervan gaat naar onze Volker Wessels Stevin. Het is een onverwacht ontwerp voor een brug. Zodra je hem ziet wordt de werking ervan duidelijk: hij kan simpelweg open gekanteld worden. Vanaf hier heb je een mooie doorkijk op de collega-bruggen over de Tyne.  

Ze zijn allemaal indrukwekkend. Maar vergeet niet over de Quayside te wandelen onder de bruggen door. Bij avond, het liefst als het heeft geregend. Het plaatje van de verlichte glimmede tegels op de kade en de doorkijk onder de oude bouwwerken over de Tyne doet je  wanen in de negentiende eeuw. Wel even de geparkeerde auto’s wegdenken.

De negentiende eeuw was de tijd waarin het stadje Newcastle samen met Gateshead aan de overkant als een dolleman groeide tot een industriële metropool met een grote haven. De honger om verbindingen over het water hield daarna niet op. In de twintigste eeuw werd aan de randen van de agglomeratie de infrastructuur over de rivier uitgebreid om het doorgaande verkeer buiten de stad om te leiden. Niet langer alleen met bruggen, aan de oostzijde van de stad werd een tunnel onder de Tyne doorgelegd. En daarna een tweede. Maar met die zaken onderscheid de stad zich niet. Een beetje metropool is tegenwoordig op die manier ontsloten. Nee, het unieke van Newcastle aan de Tyne vindt je hartje stad: een prachtige set monumentale bruggen waar je als bezoeker alleen overheen gaat vanwege de brug zelf. Zonder een ander doel aan de overkant even verderop de volgende brug terug te nemen. Zigzaggend over de Tyne, wat een verfrissend vermaak.