Kort bestaan

Sommige landen bestaan lang, sommige kort. Als je het niet te nauw neemt met de exacte grenzen en de precieze staatsrechtelijke situatie kun je Egypte en China rekenen tot de oudste landen ter wereld. Ze gaan duizenden jaren terug.

Andersom komt natuurlijk ook voor: exemplaren die maar kort hebben bestaan. Recordhouder lijkt de Russische Democratische Federatieve Republiek, die in 1918 tijdens de Russische revolutie werd uitgeroepen en enkele uren later door de bolsjewieken weer werd ontbonden. 

Sommige landen die maar kort hebben bestaan zijn onderdeel geworden van een groter land, maar hebben wel autonomie weten te behouden. De Faeröer eilanden (bij Denemarken) en Zanzibar (bij Tanzania) bijvoorbeeld. 

Ik ben in een gebied dat ooit een land was, slechts kort formeel onafhankelijk was (maar vijf dagen) en nu een autonome status heeft. Je hebt er misschien nog nooit van gehoord: het heet Somaliland en ligt in de Hoorn van Afrika.

Somalië zegt je waarschijnlijk wel iets. Daar ligt het, hoe zeg je dat, in? Of aan?  Ingewikkeld, want Somaliland wenst onafhankelijk te zijn van Somalië en is dat de facto ook. Een eigen (nota bene democratisch gekozen) regering, eigen geld, eigen buitenlandse betrekkingen. Maar door niemand als onafhankelijk land erkend.

Daar ik zit dan, op een terras in het centrum van Hargeisa, de stoffige hoofdstad van het land dat wel en niet bestaat. Het leven op straat trekt aan me voorbij. Dit is een arm land, waar de meeste  mensen door hun dagelijkse struggle for life wel iets anders aan hun hoofd hebben dan de staatrechtelijke situatie van hun gebied. Ik heb de luxe me in het vraagstuk te kunnen verdiepen.

Tijdens de beruchte race for Africa richtte de koloniale honger van Europese naties zich uiteindelijk ook op de dorre Hoorn van Afrika. Ik pak een oude Bosatlas uit de kast en zie het resultaat: Frans-Somalië (later Djibouti), Italiaans Somalië (later Somalië) en Brits Somalië (later Somaliland) werden gecreëerd.

Voor de Britten was hun protectoraat een strategische positie op de handelsroutes richting Azië.

Je vraagt je misschien af wat de Britten verder moesten met dat droge binnenland van hun protectoraat. Dat antwoord is simpel als je de bijnaam van Somaliland uit die tijd kent: Aden’s butchershop. Oftewel grootleverancier van vlees voor een van de belangrijkste Britse militaire steunpunten in het Midden-Oosten: Aden in het zuiden van Jemen.

Ik breng een bezoek aan de kamelenmarkt. Het is een van de grootste in de regio. Een gezellige stoffige drukte hier. “A visitor from our former big brother?” , vraagt een vrouw me glimlachend. Bespeur ik ironie in haar stem? Nee mevrouw, ik ben geen Brit. Maar ook Nederland is voor haar goed genoeg en ze wenst me veel plezier.

Geiten staan op een kluitje bij elkaar, runderen liggen ontspannen op de grond. Koppige kamelen worden met veel moeite in de laadbak van een vrachtwagen gewerkt. En er wordt druk verhandeld. Vee, en met name geiten en schapen zijn het belangrijkste exportproduct van dit land. Vooral richting de Arabische Golfstaten. Twee derde van de bruto binnenlands product en driekwart van de werkgelegenheid in Somaliland komt uit deze sector.

Al sinds mensenheugenis is vee de belangrijkste bron van bestaan hier. Het bewijs daarvoor vindt je op een uurtje rijden ten noordoosten van  Hargeisa. Ik ben verbaasd hoe het eerste deel van de rit over een mooi geasfalteerde weg leidt. Aangelegd met steun van de Verenigde Arabische Emiraten. Een land dat bekend staat om zijn rijkdom en invloed in de regio.

Hobbelend over een zandweg leggen we de laatste kilometers af naar de grotten van Laas Geel. Hier vind je een van de bekendste bezienswaardigheden van Somaliland: duizenden jaren oude rotstekeningen van dieren. Verspreid over meerdere grotten. Het zijn vooral runderen, maar ik zie ook giraffes en jachtluipaarden. Het geheel vormt een kleurrijk mozaïek. Laas Geel betekent zoveel als kamelenput. Ooit was hier een belangrijkste drinkplaats voor dieren. Nu is dit gebied droog, zover het oog rijkt. De beschilderde grotten werden in 2002 door Franse archeologen ontdekt en zijn nu een van de belangrijkste archeologische vindplaatsen in Afrika. Hoe belangrijk vee was voor de mensen die hier ooit wonden zie je aan de geschilderde versieringen op de runderen. Het doet denken aan de heilige koe in India.

Terug naar het korte bestaan van Somaliland als onafhankelijke natie. In 1960, tijdens de fase van dekolonisatie besloten de regeringen van het voormalig Britse deel en het voormalig Italiaanse deel samen te gaan. Om los van Groot Brittannië te komen moest Somaliland even een onafhankelijke staat zijn. Enkele dagen later werd de fusie met het voormalig Italiaanse deel bekrachtigd onder de naam Federale Republiek Somalië.

Een mooi streven, dat echter na nog geen twintig jaar uitmondde in een burgeroorlog. Een beetje het voormalig Joegoslavië scenario. De etnische meerderheid in het zuiden van Somalië begon het volk In Somaliland, de Isaaq, stelselmatig achter te stellen en te onderdrukken. Met name de Somalische leider generaal Barre maakte het bont: een genocidale campagne tegen de Isaaq in de jaren tachtig. Eindigend in een dramatisch bombardement op de stad Hargeisa in 1988, waarbij 90 procent van die  stad werd verwoest. Een buitgemaakte MiG straaljager van de Somalische luchtmacht is nu het belangrijkste monument in het centrum. De trofee staat prominent naast het regeringsgebouw en de centrale bank.

Barre overspeelde zijn hand door Ethiopië binnen te vallen. Hij werd verslagen en maakte zo de weg vrij voor de de facto onafhankelijkheid van Somaliland.

Een onafhankelijkheid die behoorlijk ingewikkeld is. Dat merk ik al als ik naar het gebied reis. Recent heeft de Somalische regering iedereen die naar Somaliland reist verplicht een visum voor Somalië aan te schaffen. Maar Somaliland heeft haar eigen visumbeleid. Dat visum krijg je bij aankomst op de luchthaven van Hargeisa. Twee visa voor één land, mij lijkt eentje wel genoeg. Ik moet praten als Brugman om aan boord te mogen van de vlucht naar Hargeisa en ook bij aan komst in Somaliland is er gedoe.

Het illustreert de ingewikkelde relatie tussen de twee entiteiten. Zeker waar Somalië bekend staat als een failed state, een land dat niet functioneert als land.

Maar hier in Somaliland is men vol vertrouwen dat het goed komt. Al wil de internationale gemeenschap het land niet erkennen uit angst voor een sneeuwbaleffect van desintegratie in de regio, buitenlandse vrienden zijn er veel. Buiten de Golfstaten is de band met Taiwan bijvoorbeeld innig. Begrijpelijk, zij en Somaliland zijn een soort politieke lotgenoten.

Eerder was ik in regio’s als Koerdisch Irak  en de Westelijke Sahara, waar een vorm van autonomie aardig succesvol is geïmplementeerd. Zou Somaliland zo’n positie kunnen verwerven? Misschien zou het zelfs gidsland voor de rest van Somalië kunnen zijn. Maar of dat lukt? Ik moet denken aan mijn optimistische blik op de toekomst van Soedan een aantal jaar geleden. Pfffff, ik heb geen idee.