Gefragmenteerd

Er is een mooi begrip in de geografie (en andere wetenschappen) voor landen met veel verschillende bevolkingsgroepen binnen hun grenzen: etnische fragmentatie. In Nederland is ruim driekwart van de bevolking autochtone Nederlander, met een min of meer vergelijkbare achtergrond op het gebied van taal, religie en cultuur.

Hier in Ethiopië is dat wel anders: dit land heeft bijna 80 etnische groepen en even zoveel verschillende talen. Dit soort verschillen maakt het besturen niet eenvoudig. Als je niet oppast valt de boel uit elkaar, zoals we dicht bij huis in Joegoslavië hebben gezien. Op het Afrikaanse continent, waar in relatief korte tijd vooral in stamverband levende groepen werden samengevoegd tot koloniën en daarna verworden tot nationale staten worstelt men stevig met dit fenomeen. Regionale autonomie is veelal het antwoord op de complexe bestuurlijke situatie in landen met verschillende etnische groepen. In Europa weten we dat tegenwoordig aardig te regelen.

Ook Ethiopië probeert op deze manier haar territorium met 140 miljoen inwoners (maar ook 25 keer groter in oppervlakte dan Nederland)  bestuurbaar te houden. Ethiopië is een federale staat die is ingedeeld langs etnische lijnen. De vijf grootse etnische groepen: de Oromo, Amhara, Tigray, Somali en Afar hebben elk hun eigen regio met een hoge mate van autonomie. Het is zo geregeld in de grondwet. Sterker nog, de regio’s hebben ook het recht zich af te scheiden van het moederland Ethiopië als ze dat willen. Heel genereus, maar ook een bron van een hoop gedoe. Want verschillende regio’s hebben dat grondwetsartikel ingeroepen. Tot ergernis van de centrale regering die zich hiertegen verzet. Gevolg: burgeroorlog in verschillende delen van het land.

Ondanks het door burgeroorlog geteisterde Ethiopië komen er nog heel wat toeristen deze kant op. Ze  gaan vooral naar het  relatief veilige zuiden van het land. Dat deel is etnisch zo gefragmenteerd dat er eigenlijk niet af te scheiden valt. De regio Zuid Ethiopië  waar ik ben kent namelijk tientallen etnische groepen.

Een regio in Ethiopië is ingedeeld in zogenaamde Zones, zeg maar sub regio's. Een manier om de  binnen de regio wonende etnische groepen elk een vorm van zelfbestuur te geven. De regio Zuid Ethiopië kent twaalf van die sub regio's. Een daarvan is de Gamo Zone. In dit gebied, met ongeveer 2 miljoen inwoners vormen de Gamo de grootste etnische groep, ongeveer tweederde van het inwoneraantal.  Gamo is een mooie regio. Zeker het hoogland heeft landschappelijke schoonheid. Een mooi gebied voor wandelaars.

Maar we zijn er nog niet met onze indeling in territoria: want ook de zones zijn weer onderverdeeld in gebieden, namelijk de districten, Woreda’s genaamd. Het hele land heeft er ruim 500, de Gamo Zone in de regio Zuid Ethiopië heeft er een stuk of 20. Een daarvan in Dorze. Hier woont de gelijknamige bevolkingsgroep van enkele tienduizenden personen, geconcentreerd in het gelijknamige dorp: Dorze. Zelfs hun eigen taal heet Dorze.

Als je iets van het traditionele leven in Ethiopië wilt zien en proeven, ben je hier aan het goede adres. Het begint bij de hoge bamboe hutten met een uiterlijk geïnspireerd op het dier dat hier ooit in grote getalen rondscharrelde: de olifant. Naast landbouw en veeteelt is een belangrijke en traditionele economische activiteit, het weven, hier nog springlevend. De Dorze staan bekend om hun kleurrijke stoffen en hee eigen klederdracht. Een keer gezien en je herkent je zo weer.

Als je dan toch hier op bezoek bent, eet en drink je mee. Enset natuurlijk, een pannenkoek gebakken van de puree uit de ‘false banana’, een plant verwant aan de bananenplant. Je kunt ter plekke zien hoe de plant wordt geschraapt tot pulp, om onder de grond als een blubber ligt te fermenteren om daarna in de pan op het vuur een pannenkoek te worden. Best lekker. En los van koffie die je uiteraard en overal in Ethiopië drinkt, schenken ze ook graag Araka, een sterke drank van gefermenteerde granen.

Voor het grootste deel van Ethiopië geldt op dit moment een negatief reisadvies. Uit de nieuwsberichten kennen we de onrust in de regio Tigray, waar het Tigrayan People’s Liberation Front vecht tegen het federale leger. In de regio Oromo doet het Oromo Liberation Front hetzelfde.

Premier Abiy Ahmed, die voor het sluiten van vrede met Eritrea nota bene de Nobelprijs voor de vrede kreeg, slaagt er in eigen land niet interne conflicten te beteugelen. Het federale systeem langs etnische lijnen en de manier waarop politici dat gebruiken versterkt de spanning tussen bevolkingsgroepen. Zeker omdat de centrale regering juist de greep op het land wil houden.

Ook de Dorze raakten een keer verwikkeld in een etnisch conflict. Dat was in 2018 in de buurt van Addis Abeba. Gedoe rond een politieke manifestatie van de Oromo leidde tot aanvallen op de Dorze waarbij tientallen doden en gewonden vielen. Dat conflict schijnt ondertussen weer beslecht te zijn wordt mij hier vertelt. Men heeft onderling gepraat en de strijdbijl begraven..

Een ideetje voor de rest van het land? Je zou denken dat het kan. Ik sta in het Nationaal Museum in de hoofdstad Addis Abeba Lucy in de ogen te staren. Lucy, een skelet van een van de oudste en meest complete fossielen van een mensachtige. Ze werd in 1974 in Ethiopië opgegraven. Ruim drie miljoen jaar oud. Sinds de verre prehistorie leven mensen samen en slaan ze elkaar net zo goed de hersens in. Terwijl we zo op elkaar lijken accentueren we ook de verschillen. Die eigenlijk best leuk en boeiend zijn. Van accentueren gingen we naar fragmenteren. Nu nog de beweging terug.  Samen de vredespijp roken. We kunnen het wel.