Kronkel en plooien

Kronkel

Er staat een camper met Belgisch kenteken op de parkeerplaats. Enkele stappen naar links en ik sta in Duitsland. Enkele stappen naar rechts ook. Zou die camper hier bewust zijn geparkeerd? Omdat het in België wel mag en in Duitsland niet?

De Vennbahn is een van de mafste grensgebieden die ik ooit heb gezien. Een langgerekte strook van 125 kilometer lengte en enkele meters breedte. Als een slang kronkelt een stuk België door Duitsland. Ooit was het een spoorlijn gebouwd door Pruisen om kolen en ijzererts tussen de industriegebieden van Aken en Luxemburg te vervoeren. Strategische infrastructuur die na de Eerste Wereldoorlog in het verdrag van Versailles aan België werd toegewezen.

Sinds de millenniumwisseling is het een strategisch fietspad geworden voor toeristische toertochten. En toeristen zijn er genoeg. Eindelijk niet op het fietspad zelf waar ik in alle eenzaamheid een stuk over wandel. Maar daarbeneden in het dal ligt Monschau waar hordes dagjes mensen zich door de smalle hoofdstraat wringen.

Langs de Vennbahn zijn gelukkig wat resten van de voormalige spoorlijn behouden. Een seinpaal, een oude spoorbrug, het stationsgebouwtje van halte Monschau.

De Duitsers waren bepaald niet blij met dit stukje landjepik. Hoe hoog de frustratie was lees ik in de Duitse Baedekers reisgids, een van het soort die je zelden kunt betrappen op politieke standpunten. Citaat uit het exemplaar ‘Rheinlande’  van 1925: “Infolge des Vertrags von Versailles musste dieser Teil, nach einer 1920 unter den Druck Belgiens durchgefürten Scheinbestimmung an diesen Staat abgetreten werden.” Tenzij iemand van de redactie destijds heeft zitten slapen, werd met dit citaat een duidelijk signaal uitgezonden. Een signaal zoals er in die tijd vele waren uit Duitsland. Ondertussen weten we waar het toe leidde. Dat is nu anders. Waarom nog rommelen met grenzen in een unie van Europese landen. Dat vonden

 Duitsland en België tenminste. In 2008 besloten ze definitief de grens te laten zoals die is. Prachtig toch, een voorbeeld van een grens die er eigenlijk niet toe doet. Bijna dan, want ik vermoed dat de regels voor het nachtelijk stallen van je camper in België net wat losser zijn. Het is bovenal een tastbare herinnering aan een tijdperk dat het totaal anders was. Geen periode om naar terug te willen gaan. Wel genoeg tijd om daar over na te denken terwijl je 125 km door Duitsland in België fietst.

Monschau, december 2024

 

Plooien

Fysische geografie, een tak van de geografie die zich bezighoudt met de uiterlijke fysieke kenmerken en veranderingen van de aarde qua land, zee en lucht, was altijd een van de favoriete onderdelen van mijn studie. Midden in een landschap staan en doorgronden hoe het zo ooit gevormd heeft kunnen worden. En daar prachtige termen voor kennen.

Plooiingsgebergte is er zo een. Om je aan te tonen van fysische geografie geen gemakkelijk vak is, geef ik je een definitie:  "een plooi is een ombuiging in oorspronkelijk horizontale lagen (zoals sedimentaire lagen). Plooien ontstaan door permanente ductiele deformatie van geconsolideerde gesteentelagen als gevolg van spanningen in de aardkorst, of in afglijdingsmassa's van ongeconsolideerde sedimenten of stroming in nog niet compleet gestolde magma als gevolg van de zwaartekracht."

Kan dit ook in simpele woorden? Ja hoor: als 2 platen van de aardkorst naar elkaar toe bewegen wordt het tussenliggende gebied in elkaar gefrommeld en plooien zich de aardlagen net zo als wanneer jij de uiteinden van een tafellaken naar elkaar toevouwt. Mij spreken dat soort heel begrijpbare vergelijkingen aan. De gescheurde aardkorst als breuken in een eierschaal, bergen als plooien in een laken, desnoods vulkanen als een puisten in je gezicht.

Het mooiste aan fysische geografie vind ik de schematische verbeeldingen van dit soort processen in het landschap. Kijk eens naar de kaart van het Jura gebergte en het schema hoe dat gebergte in elkaar zit. Zie je plooien of zie je ze niet?

Ik sta op de top van de Crêt de Chalam,  een bergkam van ongeveer 1500 meter hoog in het zuiden van het Parc Naturel regional du Haute-Jura. In feite bevind ik me nu bovenop een plooi. Om me heen zie ik er nog meer. Tussen de plooien het dal, logischerwijs de plek waar mensen wonen, lekker beschut en warm.

Dat de bergplooien niet mooi symmetrisch zijn zie je verderop in de regio. Het spreekwoordelijke tafellaken ligt schots en scheef omdat er van alle kanten tegenaan is geduwd. Dat gebeurde allemaal in het tijdperk dat naar dit gebergte is genoemd: Jura, tussen 200 en 150 miljoen jaar geleden. En ja, ook van de geologische tijdschaal zijn mooie schema´s gemaakt. Het resultaat van dat geologisch gerommel is een afwisselend berglandschap dat tot de verbeelding spreekt én ook nog eens heel toegankelijk is.

\

Dus: vouw die plooi uit je broek en lekker wandelen maar.

La Pesse, mei 2025.