Fusie

Midden in het voetgangersgebied van het Duitse stadje Verden is het plaveisel over de volle breedte versiert met een fraai symmetrisch patroon. Het winkelend publiek loopt er gedachteloos overheen. Ze kennen het al, of zijn niet geïnteresseerd. Ik wel, want met deze stenen wordt letterlijk de loop van de geschiedenis uitgebeeld. Het patroon hier in Verden ligt op  de plaats waar ooit een muur de stad in tweeën deelde. In Berlijn kan niemand om dat fenomeen heen, maar in Verden moet je een localo zijn om het te weten. Of een nerd die iets met  historische geografie heeft. Net als in Berlijn had het slopen van de muur hier heel wat voeten in de aarde. Ook had het alles te maken met  internationale politiek.

Ik ben in de Duitse deelstaat Niedersachsen, waar ik stop op weg naar Zweden. Het is geen toevallige stop, want Zweden had alles te maken met deze stadsmuur. En met de sloop ervan. 
Dat Zweden ooit territorium had ver buiten haar landsgrenzen beschreef ik eerder op het Estse eiland Saaremaa. Op de kaart van de overzeese gebieden die het Scandinavische land ooit onder haar controle had zie je in Noord Duitsland een klein vlekje onder Bremen. Dat was het prinsenbisdom Verden. In 1648, tijdens de beroemde vrede van Osnabrück en Munster werd het toebedeeld aan het Zweedse koninkrijk van koningin Christina I. Haar vader, Gustaav Adolf, had met zijn leger de troepen van het Heilige Roomse Rijk verslagen. Dit was de beloning voor die overwinning. Wel tegen een hoge prijs: zijn eigen leven, zoals ik eerder in Lutzen optekende. 
Het gebied Bremen en Verden zou de komende 150 jaar in Zweedse handen zijn. 

Verden bestond in die tijd uit twee steden: Verden Noord en de stad Verden Zuid. Het ene deel voor de geestelijkheid van de bisschopsstad, het andere voor de ambachtslieden. Twee heel verschillende gemeenschappen met eigen regels en gebruiken gescheiden door een stadsmuur. What’s new?

De nieuwe Zweedse bazen vonden die tweedeling maar niks. Ze meenden dat een verenigde stad beter bestuurd kon worden. En de verschillende belastingregels in beide stadsdelen vonden ze ook maar inefficiënt. Samenvoegen dus. De lokale bestuurders waren niet overtuigd en wisten het proces van vereniging lange tijd te traineren. In Nederland kennen we de toestanden rondom een herindeling van gemeenten, of een fusie tussen twee. Dat was in die tijd niet veel anders.  Na jaren getouwtrek en wat persoonlijke druk van de Zweedse koningin Christina lukte het in 1667 van Verden één stad te maken. Met een groot feest in het raadhuis kon het slopen van de muur beginnen. 

De Verdeners zijn deze belangrijke gebeurtenis niet vergeten. Behalve het fraaie plaveisel in de winkelstraat op de plek van de voormalige muur ligt er een herdenkingstegel met het jaartal 1667 en loop ik langs informatieborden met uitleg. In 2017, 350 jaar na de vereniging van de stadsdelen, werd de fusie met festiviteiten herdacht. De leukste vind ik wel de muur van gekleurde kartonnen blokken, die door kinderen omver mocht worden gewerkt. Een mooie variant op het hakken en beuken op die van Berlijn.

Verden kwam in de achttiende eeuw weer onder Duits bestuur en bleef definitief één. Alles went. Niemand kon zich op dat moment nog voorstellen dat deze stad er twee waren. Berlijn heeft ons geleerd hoe snel dat kan gaan. Maar de oplettende bezoeker in Verden valt vandaag op dat er aan beide zijden van het centrum een imposant kerkgebouw staat. En op de plattegrond van Verden kun je de loop van de toenmalige muur nog herkennen. 
Wat mij tijdens een ochtendwandeling raakt is dat je het verschil tussen de twee stadsdelen haast nog kunt voelen. Het deel bij de Dom ademt een verlaten haast serene sfeer waar het zuidelijk deel nabij het raadhuis en de Johanniskirche door het passerende en winkelende publiek heel werelds aanvoelt. Misschien is het projectie, maar ik zie een harmonieus samengaan zonder volledig in elkaar te versmelten. Het schoolvoorbeeld van een goed geografisch huwelijk.