Rood wit blauw geel

Over de invloed van Zweden in Nederland kan ik kort zijn. Ga op zaterdag in de file staan voor een van de IKEA vestigingen, schuifel langs de interieurs van fris Scandinavisch hout en sluit af in het rumoerige restaurant voor een portie Zweedse balletjes en voilà. Maar ik ga het hebben over de invloed andersom. Reken maar dat die er is. Dat gebeurde allemaal in de zeventiende eeuw. Wanneer anders zou ik haast zeggen. De Republiek was op het hoogtepunt van haar macht en een topper in zeevaart, handel en waterbouw.

Dus wie beter dan Nederlandse bouwkundigen konden koning Gustaav Adolf helpen aan een strategisch geleden stad met een  haven die toegang bood tot de Noordzee buiten de door de Denen beheerste doorgang door de Sont. En die het hele jaar door ijsvrij zou zijn. Aldus werd de stad Göteborg door onze landgenoten ontworpen. 

Trots wijst Gustaav Adolf, althans zijn standbeeld op het naar hem genoemde plein naar de plattegrond van Göteborg anno 1644. Het ligt mooi aangelegd in het tegelwerk. Aan het grote kanaal, het stratenpatroon in blokken en de stervorm van de vestingwerken herken je de typische stedenbouwkundige structuur van een Nederlandse vestingstad. 

En als je zo’n vestingstad eenmaal bouwt, kun je er ook best gaan wonen. Gustaav Adolf nodigde Nederlandse handelslieden uit de stad te betrekken wat ze grif deden. Nog staat de Drottninggatan (Koninginnestraat) in het centrum bekend als Hollandse straat en wordt de herinnering aan die tijd met plaquettes levend gehouden.  Dat geldt ook voor de Postgatan vlakbij het plein met Gustavs standbeeld. Ooit heette het haring straat, waar Nederlandse vissers zich vestigden. Hier vind je ook het opvallende Kronhuset, een pakhuis uit diezelfde tijd. Het ligt op een klein binnenplein, een beetje verscholen op enige afstand van de drukke winkelstraten, Ik hou van dit soort knusse hoekjes in een stad, die je eigenlijk allen vindt als je het weet. 

De eerste burgemeester hier heette niet Carl Johansson ofzo, maar Jacob van Dijk. Een Nederlander inderdaad. 
De invloed voan onze landgenoten op de stad was in het begin zo sterk dat zelfs onze taal de voertaal was in Göteborg.  
Nog steeds kent het Zweeds 2000 leenwoorden uit het Nederlands. Let op: heb ik je andakt (=aandacht)? De Zweeds woorden stad, pomp, baas en sloep komen 1 op 1 uit onze taal. En borgmästere en skenhelig herken je ook wel. 
Maar eerlijk is eerlijk: knäckebröd (te vertalen als breekbrood) hebben we toch echt van hen geleend. 

Ook buiten het centrum voelt Göteborg nog een beetje Nederlands aan. Een rit op de veerboot over de Gota rivier voelt als een tochtje over de Rotterdamse Maas of het Amsterdamse IJ. Zelfs de boten lijken Amsterdams. Ze zijn wel elektrisch, dat doen de Zweden goed. 
Ik reis door naar Stockholm om de erfenis van de meest invloedrijke Nederlander in de Zweedse geschiedenis op te zoeken. Eigenlijk is het een Belg, uit Luik, maar in die tijd hoorde dat nog zo’n beetje tot ons gebied. 

Wandel door de winkelstraat Götgatan op Söderalm, centraal Stockholm en je kunt de wapperende Nederlands vlag in groot formaat niet missen. Je staat voor de Nederlandse ambassade. Schroom je niet om de doorgang tot aan hek te betreden. Want dan zie je het voormalige woonhuis van Louis de Geer, een van de rijkste en machtigste handelaren uit de zeventiende eeuw. Het grote en sierlijke pand maakt de status van deze man wel duidelijk. En dan te bedenken dat hij ook een mooi pand aan de Keizersgracht in Amsterdam bezat en eentje in Zweedse stad Norrköping.
Het pand in Stockholm ziet er nog precies uit als het classicistische exemplaar dat hij in 1640 liet bouwen. 

Onze Louis hielp Zweden aan bergen wapens om haar oorlogen te kunnen voeren, legde de basis voor de Zweedse industrialisatie, de kolonisatie en slavenhandel op de Goudkust en de kust van Noord Amerika. Hij stond in close contact met een van de machtigste mannen in Zweden: de rijkskanselier Axel Oxenstierna.  Niet veel mensen zullen een kijkje nemen aan de achterzijde van het pand. Het ligt op een stil pleintje. Het kleine wapenschild op de gevel met de bekende tekst Je maintaindrai is natuurlijk van later datum. Maar het is wel een mooi symbool voor het legaat van Louis. Want het geslacht De Geer zou voortbestaan en doet dat nog steeds.

In een brief die hij vanuit zijn residentie in Stockholm schreef aan de rijkskanselier lijkt hij oprecht betrokken te zijn bij het welzijn van zijn gezin en zijn nageslacht. Hij stuurde een excuus om zijn bezoek aan de man af te zeggen als volgt: “met andere saecken sooveel belast, ten anderen die indispositie van mijn huysvrou, die op het uuterste swanger is ende daerenboven swack ende cranck in vreemde landen, veroorsaeckt [dat ik] myne reyse soo haest als ick wel wenschtede niet en kan aenvangen.”  Welgemeend of een handig excuus, hij zorgde voor een nageslacht dat ook later naam en faam zou maken. Zowel in Zweden als in Nederland. Wat dacht je van de allereerste minister-president van Zweden? Die heette Louis Gerhard de Geer.  En in Nederland dan, waar  televisiebekendheid Ursul de Geer bij veel iets minder jongere mensen een herinnering oproept of tenminste een belletje doet rinkelen? 

In Zweden is de familienaam de Geer nog steeds fameus en de invloed van Louis en zijn nazaten op de wording van het land bekend bij velen.  Ze zijn zo verweven, de geschiedenissen van Nederland en Zweden. Misschien voel ik me daarom thuis hier.